Trong tennis, bóng gần như không bao giờ đi đúng vào vị trí thuận lợi để bạn chỉ cần đứng yên và vung vợt. Bạn luôn phải liên tục tiến lên, lùi lại, di chuyển ngang và điều chỉnh từng bước nhỏ để bắt kịp quỹ đạo bóng. Chính vì vậy, bộ động tác chân (footwork) tốt giúp bạn tiếp cận bóng đúng thời điểm và tạo đủ không gian để kỹ thuật được phát huy trọn vẹn.
Tôi là Sơn, một người chơi tennis vì đam mê và thích chia sẻ. Qua quá trình chơi, tôi nhận ra nhiều lỗi trong cú đánh không đến từ kỹ thuật tay mà từ cách di chuyển. Vì vậy, trong bài viết này, tôi muốn chia sẻ những kỹ thuật footwork cơ bản mà tôi thấy hữu ích và dễ áp dụng cho người mới bắt đầu.
Vì sao nói Footwork là nền tảng của mọi kỹ thuật?
Theo kinh nghiệm của tôi, một cú đánh tốt gần như luôn bắt đầu từ đôi chân. Bạn có thể sở hữu một cây vợt tốt, một cú forehand mạnh hay kỹ thuật backhand đẹp, nhưng nếu không di chuyển đến đúng vị trí thì rất khó phát huy được những lợi thế đó.
Footwork giúp bạn chủ động kiểm soát khoảng cách với bóng. Khi đứng đúng vị trí, bạn có thể tiếp xúc bóng ở phía trước cơ thể, chuyển trọng lượng thuận lợi và giữ được thăng bằng sau cú đánh. Ngược lại, nếu đến bóng quá muộn hoặc đứng quá gần, bạn thường phải với tay, đánh trong tư thế mất thăng bằng và rất khó kiểm soát hướng bóng.
Footwork tốt giúp bạn đến đúng vị trí và phát huy tối đa hiệu quả của mỗi cú đánh.
Tôi cũng nhận thấy footwork ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phòng thủ và chuyển sang tấn công. Một bước chân đầu tiên đủ nhanh có thể giúp bạn cứu được một cú đánh tưởng như không thể, trong khi khả năng về thủ (recovery) tốt giúp bạn nhanh chóng trở lại vị trí trung tâm để chuẩn bị cho pha bóng tiếp theo.
Nói đơn giản, footwork không tạo ra cú đánh thay bạn, nhưng nó đưa cơ thể đến đúng nơi để cú đánh có cơ hội được thực hiện tốt nhất.
Kỹ thuật footwork trong tennis
Nếu mới tập footwork, bạn không cần cố gắng làm đúng mọi thứ ngay từ đầu. Điều quan trọng là làm quen với cảm giác luôn sẵn sàng di chuyển, phản ứng nhanh với hướng bóng và giữ cơ thể ở trạng thái linh hoạt. Khi những chuyển động này dần trở thành phản xạ tự nhiên, bạn sẽ thấy việc di chuyển trên sân nhẹ nhàng hơn, không còn bị gò bó hay phải nghĩ quá nhiều trước mỗi bước chân.
Ready Position: Tư thế sẵn sàng trước mọi pha bóng
Trước mỗi pha bóng, tôi luôn cố gắng đưa cơ thể về tư thế sẵn sàng với hai chân rộng khoảng bằng vai, đầu gối khuỵu nhẹ, trọng tâm dồn về phía trước và vợt được giữ ở phía trước cơ thể. Tư thế này giúp bạn không bị “chôn chân” khi đối thủ đánh bóng và có thể nhanh chóng di chuyển sang trái, phải, tiến lên hoặc lùi về sau tùy hướng bóng.
Ready Position giúp cơ thể luôn sẵn sàng phản ứng nhanh trước mọi hướng bóng.
Đây cũng là điểm bắt đầu của footwork trong hầu hết các tình huống trên sân. Nếu tư thế chuẩn bị quá thẳng hoặc trọng tâm dồn về phía sau, bước di chuyển đầu tiên sẽ chậm hơn đáng kể.
Split Step: Bước nhịp chân tạo lợi thế phản xạ
Split step là một chuyển động nhỏ nhưng tôi đánh giá rất cao khi tập footwork. Ngay trước thời điểm đối thủ chạm bóng, bạn nhún nhẹ và tiếp đất bằng hai chân rộng hơn vai và sẵn sàng di chuyển.
Điều quan trọng không nằm ở việc bật cao mà là thời điểm. Nếu thực hiện đúng lúc, cơ thể sẽ có trạng thái cân bằng để lập tức đẩy sang hướng bóng. Nếu quá sớm, bạn có thể phải đứng chờ; nếu quá muộn, bóng đã đi được một đoạn và bạn mất lợi thế.
Khi mới tập, tôi thường luyện bước nhịp chân riêng trước, sau đó mới kết hợp với các bài di chuyển. Khi động tác này trở thành phản xạ, footwork trong những pha bóng thực tế cũng trở nên tự nhiên hơn.
First Step: Bước đầu tiên quyết định khả năng tiếp cận bóng
Bước chân đầu tiên thường quyết định bạn có kịp đến bóng hay không. Ngay khi xác định được hướng bóng, hãy đẩy mạnh từ chân gần hướng di chuyển để tạo lực. Bước đầu tiên cần nhanh và dứt khoát, sau đó mới tăng tốc bằng những bước tiếp theo.
First Step nhanh và dứt khoát giúp bạn rút ngắn thời gian tiếp cận bóng.
Một lỗi tôi thường thấy ở người mới là phản ứng bằng cách bước những bước rất nhỏ ngay từ đầu. Cách này khiến cơ thể mất thời gian để tăng tốc. Với những quả bóng đi xa, một bước đầu tiên đủ mạnh sẽ giúp bạn tiết kiệm rất nhiều thời gian.
Adjustment Steps: Những bước điều chỉnh trước khi đánh bóng
Không phải lúc nào bạn cũng có thể chạy đến đúng vị trí chỉ bằng vài bước lớn. Tôi thường sử dụng những bước nhỏ và nhanh ở giai đoạn này thay vì cố dừng lại đột ngột. Nhờ vậy, cơ thể vẫn giữ được thăng bằng và có thể điều chỉnh theo độ nảy thực tế của bóng.
Đây là phần rất dễ bị bỏ qua khi tập footwork, nhưng lại ảnh hưởng lớn đến chất lượng cú forehand, backhand hay volley. Đến đúng khu vực bóng chưa đủ, bạn còn phải đứng đúng khoảng cách để có thể đánh bóng thoải mái.
Recover: Hoàn tất cú đánh và trở về vị trí thủ thế
Footwork không kết thúc ngay sau khi bạn chạm bóng. Sau cú đánh, tôi luôn cố gắng đưa cơ thể trở lại trạng thái cân bằng và nhanh chóng quay về về vị trí thủ.
Nếu vừa đánh xong mà đứng yên quan sát bóng, bạn có thể bị động trước cú đánh tiếp theo. Đặc biệt khi đánh từ cuối sân, khả năng về thủ tốt giúp bạn trở lại khu vực trung tâm và chuẩn bị cho cả hai hướng bóng.
Các bước di chuyển cơ bản mà mọi người chơi cần nằm lòng (Nguồn: tennisfitness)
Hãy tập thói quen hoàn thành cú đánh rồi lập tức quan sát đối thủ, xác định hướng bóng tiếp theo và di chuyển về vị trí phù hợp. Khi đó, footwork sẽ trở thành một chuỗi chuyển động liên tục thay vì những bước chân tách rời.
Các kiểu footwork phổ biến trong tennis
Tùy tình huống trên sân, người chơi sẽ kết hợp nhiều kiểu footwork. Theo tôi, không cần cố học tất cả cùng lúc mà nên hiểu mục đích của từng kiểu để sử dụng đúng thời điểm.
Side Shuffle (Bước trượt ngang)
Side shuffle là kiểu di chuyển ngang thường được sử dụng khi bạn cần giữ cơ thể hướng về phía lưới nhưng vẫn phải di chuyển sang hai bên. Tôi thường dùng cách này khi điều chỉnh vị trí ở cuối sân hoặc sau một cú đánh cần nhanh chóng trở về trung tâm.
Ưu điểm của bước trượt ngang là bạn vẫn giữ được tư thế cân bằng và quan sát đối thủ trong quá trình di chuyển và cũng là kiểu footwork khá dễ tập và phù hợp với người mới.
Cross-over Step (Bước bắt chéo chân)
Khi cần di chuyển ngang với khoảng cách xa hơn, bắt chéo chân sẽ hiệu quả hơn trượt ngang. Thay vì bước từng bước nhỏ, một chân sẽ bắt chéo qua chân còn lại để tạo ra sải bước lớn hơn.
Bước chéo chân giúp mở rộng sải chân và tăng tốc khi cần di chuyển xa.
Tôi thường sử dụng kiểu footwork này khi bóng đi sâu về một góc sân. Nó giúp tăng tốc độ tiếp cận bóng nhưng vẫn cho phép bạn nhanh chóng chuyển sang những bước điều chỉnh khi đã đến gần vị trí đánh.
Sprint (Chạy bứt tốc)
Khi bóng đi quá xa hoặc cần lên lưới nhanh, đôi khi bạn không thể chỉ sử dụng những bước di chuyển nhỏ. Lúc này, bạn hãy chạy bứt tốc để rút ngắn thời gian tiếp cận bóng.
Tuy nhiên, chạy nhanh không có nghĩa là chạy đến bóng rồi dừng đột ngột. Bạn vẫn cần giảm tốc và sử dụng các bước điều chỉnh trước khi thực hiện cú đánh để tránh mất thăng bằng.
Backpedal (Chạy lùi)
Backpedal là kiểu di chuyển lùi về sau khi bóng vượt qua vị trí hiện tại của bạn, thường xuất hiện khi đối thủ đánh lob hoặc bóng đi sâu. Tuy nhiên, tôi không khuyến khích người mới quá phụ thuộc vào cách lùi bằng cách quay lưng về phía sân.
Backpedal giúp bạn nhanh chóng lùi về sau khi đối thủ đánh bóng sâu hoặc lob.
Trong nhiều tình huống, di chuyển chéo hoặc xoay người rồi chạy về sau sẽ giúp bạn giữ thăng bằng và quan sát bóng tốt hơn. Khi luyện footwork, hãy ưu tiên khả năng kiểm soát cơ thể thay vì chỉ cố chạy thật nhanh.
Những nguyên tắc giúp footwork hiệu quả hơn
Sau một thời gian tập luyện, tôi nhận ra footwork tốt không đơn giản là có đôi chân nhanh. Quan trọng hơn là bạn phải biết khi nào cần di chuyển, di chuyển theo hướng nào và dừng ở đâu.
Đầu tiên, hãy tập giữ trọng tâm thấp và đầu gối hơi khuỵu. Tư thế này giúp bạn dễ chuyển hướng và tạo lực cho bước đầu tiên hơn. Tiếp theo, đừng bỏ qua split step. Một bước nhịp đúng thời điểm có thể giúp tốc độ phản ứng cải thiện rõ rệt. Khi đến gần bóng, hãy sử dụng adjustment steps để tìm khoảng cách đánh thuận lợi thay vì cố với tay. Sau khi đánh xong, lập tức recovery về vị trí phù hợp và chuẩn bị cho pha bóng tiếp theo.
Footwork hiệu quả không chỉ cần tốc độ mà còn đòi hỏi tư thế và thời điểm chính xác.
Tôi cũng khuyên bạn nên tập footwork trong những khoảng thời gian ngắn nhưng đều đặn. Chỉ cần 10 đến 15 phút với thang dây, cọc nhựa hoặc các bài di chuyển ngang mỗi buổi tập cũng có thể giúp đôi chân linh hoạt hơn. Khi các chuyển động được lặp lại đủ nhiều, bạn sẽ không còn phải suy nghĩ xem nên bước chân thế nào trong từng pha bóng.
Đừng chỉ tập đánh bóng, hãy tập cả cách di chuyển
Nếu trước đây bạn thường xuyên đánh bóng trượt, đến bóng muộn hoặc cảm thấy cú forehand và backhand lúc tốt lúc không, tôi khuyên bạn nên nhìn lại footwork trước khi cố sửa thêm kỹ thuật tay.
Một cú đánh hiệu quả không bắt đầu từ lúc mặt vợt chạm bóng. Nó bắt đầu từ tư thế chuẩn bị, split step, bước chân đầu tiên và khả năng đưa cơ thể đến đúng vị trí. Khi footwork tốt hơn, bạn sẽ có nhiều thời gian chuẩn bị, điểm tiếp xúc ổn định hơn và ít phải đánh trong tư thế bị động.
Tôi từng nghĩ muốn chơi tennis tốt thì phải đánh mạnh hơn. Sau này tôi nhận ra, đôi khi chỉ cần đến bóng sớm hơn một bước, chất lượng cú đánh đã thay đổi rất nhiều. Vì vậy, nếu đang muốn cải thiện trình độ, đừng chỉ dành thời gian cho forehand, backhand hay giao bóng. Hãy tập footwork và biến đôi chân thành nền tảng cho toàn bộ lối chơi của mình.
